Posts

Showing posts from August, 2017

त्यांचं प्रेम...आमचा मनस्ताप

'पौगंडावस्थेतील मुला-मुलींच प्रेम' हा आई-बाबांसाठी काळजीचा विषय. मुलगा किंवा मुलगी प्रेमात पडलेत हे कळल्यानंतर, 'हे वय आहे का प्रेम करण्याचं?' ह्या वाक्यापासून सुरुवात होते. प्रेमावर मग बंधनं घातली जातात. 'पुन्हा त्याला भेटलीस तर बघ', अशा धमक्या दिल्या जातात. प्रेमात पडण, अफेअर असणं म्हणजे वाया जाणं, असा समज असतो. म्हणूनच मुलांच्या प्रेमात पडण्याने आई-बाबा हवालदिल होतात. आपली मुलगी किंवा आपला मुलगा चुकीच्या माणसाच्या प्रेमात वाहवत जाऊ नये, ह्याची काळजी वाटणं, ती घेणं पालक म्हणून खूप गरजेचं असतं. पण त्रागा हा त्यावर उपाय नाही. मुलांचं प्रेमात पडणं, कुणीतरी आवडणं हा त्यांच्या वाढीच्या टप्प्यातला एक भाग आहे. तो पालक म्हणून आपण स्विकारायला हवा. 'त्याच्यात आहेच काय आवडण्यासारखं?' असा प्रश्न मुलांना विचारण्यापेक्षा 'त्यांना कुणीही कशासाठीही आवडू शकतं', हे लक्षात घ्यायला हवं.  आई-बाबांच्या म्हणण्यानुसार अशा नात्यांना अर्थ नसतो. हे अगदी बरोबर असतं. पण ते चार पावसाळे जास्त पाहिल्यामुळे तुम्हाला कळत असतं. त्यांच्या वयांत असताना तुम्हालाही ते कळलेलं नव्...
 एकदा, एका चार वर्षांच्या चिमुरडीने शाळेच्या drawingच्या परीक्षेत, गुलाबी रंगाचा मोर आणि निळ्या रंगाचा पेंग्विन काढला.  आईने चित्र पाहिलं आणि ओरडलीच, 'कितीवेळेस सांगायचं तुला, मोराचा रंग कोणता? अजून रंग कसे कळत नाहीत तुला?' त्या छोट्या मुलीने सांगितलं, 'पण आई मला गुलाबी रंग आवडतो, मोर पण आवडतो म्हणून मी दिला. ' ' अगं मार्क्स जातात न त्यांत', आई म्हणाली. असंच एका मुलीसमोर, काही crayons, काही ice cream sticks ठेवल्या, थोडा कापूस, रंगीत कागद, कात्री, डिंक आणि लोकरीचे तुकडेही ठेवले. तिला म्हटलं काय हवं ते बनव. मुलगी खुश. तिने पाच-सहा निरनिराळे प्रकार बनवले. जेव्हा ते तिच्या आईला कौतुकाने दाखवले, तेव्हा आई म्हणाली, 'हे सरळ का नाही कापलं? एकाच रंगाचा कागद का वापरलास? stick सुद्धा कलर करायला हवी होतीस.'  मुलगी हिरमुसली. काही  आई-बाबा  कायम एका छडी वाल्या कडक शिक्षकाच्या भूमिकेत असतात. म्हणून मुलांना  ह्यांच्यासमोर बोलण्याचीच  भिती वाटते. ह्यांना perfectionist असं म्हणतात.   'माझं सगळं कसं perfect, हे त्यांचं सतत सांगणं असतं. ' म्हणजे त्यांना लहान म...
'वाट पाहणे',  गोष्टीचा मला खूप राग यायचा आणि म्हणूनच 'वेळ न पाळणाऱ्या माणसांचाही'. एक तर मला कुणी अमुक-अमुक वाजता ये, असे सांगितले तर मी त्या वेळेत तिथे हजर असायचे, असते.  माझी सगळी कामं उरकून, किंवा पेंडिंग ठेऊन. आणि त्यावेळेत जर तो माणूस तिथे नसेल तर मग माझी तळपायाची आग मस्तकात जायची. मला सारखं वाटायचं. सगळ्यांना छडी घेऊन सरळ केलं पाहिजे. वेळ पाळायला शिकवलं पाहिजे. ते काही केल्या शक्य होत नव्हतं. म्हणून चिडचिड वाढत होती. एक दिवस मी विचार केला, 'लोकांचं जाऊ देत. माझी चिडचिड होऊ नये म्हणून मी काहीतरी केलं पाहिजे.' मग काही उपाय सुचले. मी माझ्याजवळ पुस्तक ठेवायला सुरुवात केली.  जिथे आधी पोहोचेन तिथे पुस्तक काढून वाचायला सुरुवात केली. मला वाचायला आवडतंच. फक्त लोक काय म्हणतील हा विचार डोक्यात येत असे. तो अक्षरश: उडवून लावला. जिथे हे शक्य नाही तिथे गाणी ऐकायची असं ठरवलं. आणि वेळ अगदी मजेत जाऊ लागला. उशीर करणाऱ्या लोकांचा राग येणं जरा कमी झालं. राग आला कि मी स्वत:ला सांगू लागले, 'It's ok, होतं असं कधीकधी.' मला जाणवलं, आपल्या रागाचं, दु:खाचं, वाईट मूडच...
uninvolved parents, म्हणजे असे आई-वडील ज्यांचं आपल्या मुलाकडे लक्ष नसतं. हल्ली अशा आई-वडिलांकडे फार लक्ष दिलं जातं. आई आणि वडील उच्चपदस्थ, श्रीमंत असतील तर ते uninvolved आहेत असं गृहीतच धरलं जातं.  Uninvolved असणं म्हणजे नेमकं कसं हे मात्र विचारातच घेतलं जात नाही. univolved असणारे आईवडील मुलांच्या कोणत्याच गरजांकडे लक्ष देत नाहीत. ते मुलांकडून कसल्याच अपेक्षाही करत नाहीत. म्हणजे, मुलगा/मुलगी खूपवेळ उपाशी असेल तर त्याला काहीतरी खायला द्यावं हेही त्यांना सुचत नाही. मुलांचा अभ्यास, परीक्षा, मित्र-मैत्रिणी ह्याबाबतीत ते उदासिन असतात. मुलगा जर दु:खात असेल, उदास असेल तर असे का? हा प्रश्न ह्यांना पडत नाही. शारीरिक, मानसिक, भौतिक सर्वच गरजा मुलं आपल्या आपणच पूर्ण करायला शिकतात. समाजापासून तुटत जातात. नातेसंबंध जपताना कमी पडतात. शैक्षणिक प्रगती मंदावते. आईवडिलांच्या uninvolved असण्यामागे काही कारणे असू शकतात. त्यांना यशाची भूक असते, जिद्द असते आणि त्या भरांत ते इतर सर्व गोष्टींकडे दुर्लक्ष करतात.  मुलांकडे लक्ष द्यायचंय हेच त्यांना माहिती नसतं कारण त्यांच्याकडेही कुणीच लक्ष न देता...
तारुण्यात प्रवेश करतानाच मृत्यूला जवळ केलं गेल्याच्या बातम्या वाचल्या कि हृदयाचा ठोका चुकतो. आई-बाबा झाल्यानंतर तर माझा मुलगा, मुलगी असं करणार नाही ना, ही काळजी सतावत असते. अपेक्षा करण्यामागे किंवा सोयी-सुविधा पुरवताना आई-वडील चुकतात असा एक सूर हल्ली सतत कानावर पडत असतो. विशेषत: आईवडील दोघंही कमावणारे असतील तर ते मुलांकडे दुर्लक्षच करणार असंही हल्ली गृहीत धरलं जातं. तसं पाहिलं तर, अगदी खूप busy असणारे आणि भरपूर कमावणारे लोक नेहमीच स्वत:त मश्गुल नसतात, मुलांच्या इच्छा पूर्ण करताना मुलांना शिकवायचं विसरतातच असं नाही. काही ठिकाणी असं होतं म्हणून सगळीकडे असंच होतं असं नाही. किंवा काहीजण स्पर्धेला तोंड देऊ शकत नाहीत म्हणून स्पर्धाच वाईट असंही नाही. कुठेतरी चुकतंय हे खरंय, पण म्हणून प्रत्येकवेळी कमावत्या आई-वडिलांकडेच बोट दाखवायचं? असं करून आपण मूळ प्रश्नापासून बाजूला जातोय असं मला वाटतं. मुलं जेंव्हा आत्महत्येच्या निर्णयापर्यंत पोहोचतात तेव्हा एकाकीपणा फक्त ८% वेळेस कारणीभूत ठरू शकतो. तर आईवडिलांचं किंवा शाळेतील इतर मुलांचं त्रास देणं ७% वेळेस कारणीभूत ठरू शकतं. आत्महत्येच्या निर्णय...
आमची आमच्या बाबांपुढे बोलण्याची हिंमत नव्हती. आजही नाही.  बाबांनी सांगितलेलं आम्ही ऐकलं नाही असं कधी झालंच नाही. आम्हाला ते पटलंय का, हा विचार बाबांनी, आईने किंवा आम्ही स्वत:देखील कधीच केला नाही. "अरे बाबा, कितीबोर  करतोस!" वगैरे उद्गार जर आम्ही काढले असते तर, आमची खैर नव्हती. आम्ही त्यांना नेहमीच दचकून असायचो. ते आले कि शांतता. पुस्तक पुढे, मान खाली. एका वयांत त्यांचा रागही यायचा. मग त्यांना त्यांच्या माघारी,' हिटलर, डॉन' वगैरे म्हटलं जायचं. पण वय वाढेल तसतसं राग आणि भीती दोन्हीही कमी झालं. आदर आणि फारसे न बोलण्याची सवय तेवढी राहिली. कडक वागून त्यांनी आणि आम्ही काय कमावलं? आम्ही सुतासारखे सरळ राहिलो.मोठ्यांना, गुरुजनांना आदर द्यायला शिकलो.  कुणाशी वाद न घालता निमुटपणे सहन करायला शिकलो. हे सहन करणं काहीवेळेस खूप फायद्याचं ठरलं. विनातक्रार सगळं स्विकारावं लागतंच न कधीतरी, आम्ही ते शिकलो. लाईनीवर राहिलो. रूढ अर्थाने सगळं मिळवलं आम्ही. पण आत्मविश्वास मिळविताना मात्र खूप झगडावं लागलं. स्वत:च्या मनाप्रमाणे वागताना खूप त्रास होतो आजही.  वाटतं, किती चुकीचं वागले ते आम...